Begin oktober kleurt Nederland weer vol met boekenleggers, voorleesochtenden en juffen en meesters die verkleed op school staan. Het is Kinderboekenweek. Scholen en bibliotheken zetten dan extra hun best om kinderen enthousiast te maken voor lezen.
Voor veel ouders roept dat een herkenbare vraag op: mijn kind leest niet zo graag, wat kan ik daaraan doen? Die vraag is actueler dan ooit. Uit onderzoek van de Stichting Lezen blijkt dat leesplezier onder Nederlandse kinderen al jaren daalt, vooral bij kinderen tussen de 9 en 12 jaar. Ook uit internationaal PIRLS-onderzoek komt naar voren dat Nederlandse kinderen weliswaar technisch behoorlijk kunnen lezen, maar relatief weinig leesplezier ervaren vergeleken met kinderen in andere landen.
Dat is geen reden tot paniek, wel een goede aanleiding om na te denken over wat leesplezier eigenlijk stimuleert. En daar zit een verrassende link met iets waar Zappie al langer mee bezig is: hands-on, doelgericht bezig zijn met iets waar je zelf de uitkomst van bepaalt.
Waarom leesplezier belangrijker is dan leesniveau
Leesvaardigheid en leesplezier zijn niet hetzelfde. Een kind kan technisch prima lezen, maar toch geen boek openslaan als het niet uit zichzelf wil.
Onderzoek van onder meer de OESO laat zien dat leesplezier een sterkere voorspeller is van latere schoolprestaties dan sociaaleconomische achtergrond. Kinderen die graag lezen, lezen vaker. Kinderen die vaker lezen, worden vanzelf beter in lezen. Het is een cirkel die zichzelf versterkt, in positieve of negatieve richting. De praktische vraag voor ouders is dus niet alleen "hoe leer ik mijn kind beter lezen", maar vooral: "hoe zorg ik dat mijn kind zelf wíl lezen?"
Wat leesplezier en hands-on spelen gemeen hebben
Een goed boek werkt eigenlijk hetzelfde als een goed bouwproject. Beide houden een kind actief bezig met een proces: je weet nog niet precies hoe het afloopt, maar je bent gemotiveerd om erachter te komen.
Kinderpsychologen noemen dit intrinsieke motivatie: iets doen omdat je het zelf interessant vindt, niet omdat het moet. Bij lezen ontstaat die motivatie door nieuwsgierigheid naar het verhaal. Bij bouwen, experimenteren en construeren ontstaat diezelfde motivatie doordat een kind wil weten of iets gaat werken.
Er is nog een overeenkomst. Beide activiteiten vragen om doorzettingsvermogen. Een spannend boek uitlezen kost tijd en concentratie. Een bouwpakket afmaken ook. Kinderen die vaker ervaren dat doorzetten loont, ontwikkelen een steviger fundament om dat ook bij lezen vol te houden wanneer een boek even lastig wordt.
Praktische tips om leesplezier te stimuleren
Deskundigen van Stichting Lezen en de KB (Koninklijke Bibliotheek) geven ouders al jaren vergelijkbare adviezen. Een aantal daarvan zijn direct toepasbaar, ook buiten de Kinderboekenweek om.
- Laat je kind zelf kiezen. Een kind dat zelf een onderwerp of genre uitkiest, leest met meer plezier dan een kind dat een verplicht boek krijgt opgelegd.
- Lees zelf zichtbaar. Kinderen kopiëren gedrag. Een ouder die af en toe met een boek op de bank zit, normaliseert lezen als vrijetijdsbesteding.
- Praat over het verhaal. Vraag niet alleen "heb je het uitgelezen", maar "wat zou jij doen in die situatie". Dat maakt lezen actiever en persoonlijker.
- Combineer lezen met doen. Een boek over ruimtevaart wordt extra leuk als je er daarna zelf mee aan de slag gaat, bijvoorbeeld door een eigen rover te bouwen en te ontdekken hoe die zich over "marsgrond" beweegt.
- Maak er geen prestatie van. Leesplezier daalt juist wanneer lezen vooral wordt gekoppeld aan toetsen en niveaus. Vrij lezen mag ook gewoon voor de lol.
Verhaal en verbeelding lopen door in spel
Veel kinderen verwerken wat ze lezen automatisch in hun spel. Een boek over spionnen leidt tot geheime missies in de tuin. Een verhaal over de ruimte roept vragen op over hoe raketten en rovers eigenlijk werken. Dat is geen toeval: verbeelding vraagt om een uitlaatklep. Voor ouders is dat een mooie kans. Door na het lezen ruimte te geven om dat verhaal fysiek uit te werken, blijft een kind langer met het thema bezig en verdiept het de betrokkenheid bij wat het net gelezen heeft. Bouwen, experimenteren en verbeelden versterken elkaar.
Kort samengevat
Kinderboekenweek is een mooi moment om even stil te staan bij leesplezier, niet alleen bij leesniveau. Onderzoek laat zien dat plezier de belangrijkste motor is achter leesgroei op de lange termijn. Door kinderen zelf te laten kiezen, het goede voorbeeld te geven en verhalen te koppelen aan actief spel, help je die motor op gang.
Op zoek naar meer manieren om je kind buiten het scherm om nieuwsgierig te houden? Bij Zappie geloven we dat leren het beste werkt wanneer kinderen zelf ontdekken, of dat nu is met een boek in de hand of met een zelfgebouwd bouwpakket op tafel.